Wat heb ik?

AD(H)D

Iedereen is wel eens druk, impulsief of heeft aandachtsproblemen. Mensen met ADHD hebben deze klachten altijd en heel hun leven. De mate van ernst kan wel verschillen. ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder en wordt ook wel aandachtstekort-hyperactiviteitstoornis genoemd. Wanneer mensen vooral aandachtsproblemen hebben en niet zozeer hyperactiviteitsproblemen, wordt er van ADD gesproken. Zowel kinderen als volwassenen kunnen AD(H)D hebben.

Drie veel voorkomende problemen bij AD(H)D:

  • Ten eerste is er sprake van aandachtsproblemen. Men kan moeilijk de aandacht houden bij zaken, raakt daardoor vaak dingen kwijt of vergeet dingen, soms lijkt men niet goed te luisteren, heeft men moeite om taken te organiseren en krijgt men werk niet af.
  • Ten tweede is men erg druk. Er kan sprake zijn van lichamelijke onrust (erg beweeglijk zijn, niet stil kunnen zitten, wriemelen), maar ook van innerlijke onrust (gedachten moeilijk rustig kunnen krijgen) of van erg druk praten.
  • Ten derde is men impulsief; er worden dingen gedaan zonder eerst te denken.

    Meer informatie over ADHD:

    NVvP – ADHD bij volwassenen 
    NVvP – ADHD bij kinderen 

 

Persoonlijkheidsstoornissen

Bij iemand met een persoonlijkheidsstoornis is de persoonlijkheid zó verstoord is dat deze persoon en zijn/haar omgeving er last van hebben. De persoonlijkheidstrekken vormen samen een star en niet-flexibel patroon en het is moeilijk om van dat patroon af te wijken. Daardoor ontstaan problemen in het dagelijks leven, in relatie met de partner, familie en vrienden en op het werk.

Iemand met een persoonlijkheidsstoornis voelt vaak niet meer de vrijheid om flexibel te reageren op de eisen van alledag. Het denken en waarnemen kunnen daarbij sterk gekleurd zijn. Zo kunnen vervormingen ontstaan in de wijze waarop iemand kijkt naar zichzelf en zijn omgeving. De beleving en uiting van gevoelens kunnen eveneens verstoord zijn, zoals bijvoorbeeld bij sterk wisselende of te intense emoties. Vaak gaan zulke verstoringen samen met terugkerende moeilijkheden in de beheersing van de eigen impulsen. Alle mensen met een persoonlijkheidsstoornis ervaren moeilijkheden in contact met anderen en lopen vast op verschillende terreinen van hun leven.

Klachten
De aard en ernst van de persoonlijkheidsstoornissen kunnen sterk verschillen. Zo kan een antisociale persoonlijkheidsstoornis de oorzaak vormen van ernstig crimineel gedrag. Maar iemand met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis kan zijn angsten soms zo goed verbergen dat hij ogenschijnlijk ‘normaal’ functioneert. Mede daarom heeft de hulpvraag in eerste instantie vaak niet zozeer betrekking op de aanwezigheid van de persoonlijkheidsstoornis, maar staan klachten voorkomend uit de symptomen op de voorgrond. In veel gevallen kan een persoonlijkheidsstoornis beschouwd worden als een onderliggende stoornis die het optreden van andere symptomen mede veroorzaakt.

De hulpvraag van mensen met een persoonlijkheidsstoornis kan verschillend zijn. Vaak komen persoonlijkheidsstoornissen en andere symptomen zoals bijvoorbeeld een angststoornis, depressie, dwang, psychotische stoornis of verslaving gelijktijdig voor.

Er zijn verschillende persoonlijkheidsstoornissen, namelijk:

  • De anti-sociale persoonlijkheidsstoornis,
  • De vermijdende persoonlijkheidsstoornis,
  • De borderline persoonlijkheidsstoornis,
  • De dwangmatige persoonlijkheidsstoornis,
  • De schizotypische persoonlijkheidsstoornis.

Meer informatie over persoonlijkheidsstoornissen:
NVvP: Persoonlijkheidsstoornis algemeen
NVvP: Borderline persoonlijkheidsstoornis 

Gedragsstoornissen

Er zijn twee gedragsstoornissen, namelijk ODD (oppositional defiant disorder) en CD (conduct disorder). Bij ODD is er sprake van een oppositioneel-opstandige gedragsstoornis. De oorzaak van ODD is een combinatie van opvoeding en aanleg. kinderen met ODD hebben naast hun ODD vaak ook ADHD, leer- en taalproblemen en depressiviteit. CD is een agressieve gedragsstoornis, het is een verergerde vorm van ODD. Een kind met CD heeft het vaak erg moeilijk, net als de rest van het gezin. Op allerlei gebieden ontstaan er problemen; op school, thuis, in het uitgaansleven, op straat.

Wanneer spreken we van (agressieve) gedragsstoornissen?
Hiervan kunnen we pas spreken als het kind ernstige negatieve gedragingen vertoont die sterker dan gemiddeld voorkomen. Deze gedragingen worden niet veroorzaakt door hun omgeving en moeten al een langere tijd aanwezig zijn. Kinderen met ODD vertonen extreem tegendraads gedrag en houden zich niet aan de regels van volwassenen. Ze zijn heel vijandig en negatief en hebben de neiging steeds over van alles in discussie te gaan.

Andere kenmerken van ODD zijn geen geduld op kunnen brengen, snel kwaad worden, zich gauw beledigd voelen en anderen de schuld geven van de eigen fouten en hun wangedrag. Kinderen met ODD vertonen deze gedragsafwijkingen niet alleen bij vlagen maar voortdurend. Kinderen en jongeren met ODD zijn moeilijk in de opvoeding, ongehoorzaam en in verzet, maar feitelijk gewelddadig gedrag is niet aan de orde.

Meer informatie over gedragsstoornissen:
NVvP Gedragsstoornissen bij kinderen


Depressie

Iedereen ziet het wel eens niet zitten. Er zijn genoeg dingen in het leven die tegen kunnen zitten en die het iemand somber doen inzien. Vreemd is dat niet. Gewoonlijk gaat dat weer na een tijdje over, maar soms gaat het ook niet vanzelf over. Dan kan iemand maanden of soms ook jaren somber zijn en kan het zijn dat er sprake is van een depressie.

Symptomen
Tot de symptomen van een depressie horen als eerste een depressieve stemming die het grootste deel van de dag duurt en die bijna elke dag voorkomt. Ook kan het zijn dat iemand zich niet zozeer depressief voelt, maar wel vrijwel alle plezier in het leven heeft verloren. Daarnaast kan er sprake zijn van een toename of juist afname van het lichaamsgewicht (zonder dieet), slaapklachten, geagiteerd of juist sterk geremd gedrag, vermoeidheid, concentratieproblemen en terugkerende gedachten aan de dood.

Er wordt pas van een depressie gesproken als de klachten voor de persoon zelf een forse beperking vormen. Een depressie heeft soms een duidelijke aanleiding, zoals verdrietige of schokkende gebeurtenissen, maar kan ook zonder enige aanwijsbare reden ontstaan. De gevoelens kunnen dan (mede) veroorzaakt worden door processen in het lichaam, dan zijn er dus ook biologische oorzaken in het spel. De meeste depressies worden veroorzaakt door een combinatie van psychische, sociale en biologische factoren.

Er zijn verschillende stoornissen waarbij de stemming een rol speelt. Zo kunnen depressieve episoden afgewisseld worden met perioden waarin iemand zich juist overdreven goed voelt en erg veel dingen onderneemt, waarbij het vaak om dingen gaat waar iemand ook risico’s mee loopt, zoals bijvoorbeeld veel spullen kopen, of zich op andere manieren ontremd gedragen. Periodes van somberheid wisselen dan dus af met periodes van (hypo)manie. Men spreekt dan van een bipolaire stoornis.

Wanneer iemand niet ernstig depressief is maar meer dan twee jaar lang wel somberheidsklachten heeft en weinig plezier of genoegen schept in het leven, dan is er sprake van een dysthieme stoornis.


Meer informatie over depressie: 

NVvP Depressie 

 

Wat is een angststoornis

Er zijn verschillende soorten angststoornissen, namelijk een paniekstoornis met of zonder agorafobie, een specifieke fobie, een sociale fobie, een gegeneraliseerde angststoornis, hypochondrie, een posttraumatische stressstoornis en een obsessief-compulsieve stoornis. Bij kinderen kan er ook sprake zijn van een separatieangststoornis.

Paniekstoornis
Mensen met een paniekstoornis hebben geregeld paniekaanvallen. Tijdens zo’n aanval heeft de persoon een verhoogd hartritme, transpireert, heeft ademhalingsproblemen, kan misselijk of duizelig worden en heeft soms koude rillingen. Psychisch ervaart de persoon dan vaak angst om dood te gaan of om lichamelijk letsel op te lopen. In veel gevallen gaat de persoon uiteindelijk een angst voor deze paniekaanvallen krijgen en situaties vermijden waarin de paniekaanval zich zou kunnen voordoen. Er wordt dan van agorafobie of pleinvrees gesproken.

Specifieke fobie
Soms treedt de paniek alleen in welbepaalde situaties of tijdens confrontatie met een (specifiek) object, er is dan sprake van een specifieke fobie, zoals voor hoogtes, spinnen of geprikt worden.

Sociale angststoornis
Iemand kan ook een sociale fobie oftewel een sociale angststoornis hebben. Men is dan bang voor alledaags sociale interacties en gebeurtenissen, zoals feestjes, vergaderingen en soms telefoneren of boodschappen doen. Een angst voor afwijzing, commentaar, kritiek, pesten en uitgelachen worden speelt daarin mee. Naast een algemene sociale fobie bestaan er specifieke vormen als bloosangst, trilangst, plasangst en (angst om te) stotteren.

Posttraumatische stress-stoornis
Mensen die een een posttraumatische stress-stoornis hebben, ten gevolge van een eerder meegemaakte levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit, kunnen herbelevingen hebben van die situatie(s), herinneringen vermijden of zelfs helemaal emotioneel uitschakelen, ernstige prikkelbaarheid ervaren, hevige schrikreacties en slaapstoornissen hebben.

Gegeneraliseerde angststoornis
Bij een gegeneraliseerde angststoornis zijn mensen de hele tijd angstig en bezorgd over alledaagse dingen. Ze hebben moeite deze zorgen en angsten onder controle te houden. Een verschil met andere angststoornissen is dat deze angst de hele tijd aanwezig is, en niet komt door een bepaalde situatie.

Hypochondrie
Ook kunnen mensen bang zijn om een ernstige lichamelijke ziekte te hebben; dit wordt ook wel ziektevrees of hypochondrie genoemd. Ze kunnen deze angst moeilijk van zich afschudden. Als de patiënt dan daadwerkelijk een (lichte) ziekte heeft, interpreteert hij/zij het ziektebeeld ook als veel ernstiger dan het in werkelijkheid is.

Obsessieve-compulsieve stoornis
Mensen met een obsessieve-compulsieve stoornis, ook wel dwangstoornis genoemd, hebben een obsessieve drang om bepaalde handelingen (rituelen) uit te voeren. Deze handelingen worden uitgevoerd als reactie op dwangmatige gedachten (obsessies). Voor anderen lijken deze handelingen overbodig, maar voor de patiënt zijn deze handelingen van vitaal belang en moeten ze volgens een bepaald patroon worden uitgevoerd om vermeende nadelige gevolgen te voorkomen. Voorbeelden zijn het zeer vaak controleren of een deur gesloten is of het overmatig vaak moeten wassen van de handen.


Meer informatie: 

NVvP Paniekstoornis en Agorafobie
NVvP Sociale fobie

 

ASS / Autisme

ASS staat voor Autisme Spectrum Stoornis. Onder deze noemer vallen verschillende stoornissen, namelijk de autistische stoornis, het syndroom van Asperger en PDD-NOS (pervasieve ontwikkelingsstoornis niet nader gespecificeerd). Mensen met ASS hebben vooral moeite met het sociale begrip en de sociale intuïtie. Dat maakt hen vaak onzeker en angstig. Deze angst wordt vaak ingetoomd doordat ze zich vasthouden aan bekende regels en patronen. Mensen met ASS hebben beperkte patronen van gedrag, belangstelling en activiteiten.

Symptomen ASS/Autisme
Mensen met ASS hebben vooral moeite in het dagelijkse sociale verkeer. Sommige kinderen weten vaak niet hoe ze nu het beste vriendjes kunnen maken of spelen juist het liefste alleen. Sommige kinderen maken als ze praten nauwelijks gebruik van gebaren en oogcontact en sommige kinderen praten zelfs helemaal niet. Sommige kinderen en volwassenen weten heel veel van een onderwerp, bijvoorbeeld over een bepaalde periode in de geschiedenis, trams of dinosaurussen en praten over niets anders. Sommige mensen met ASS nemen alles wat gezegd wordt heel erg letterlijk of praten anderen precies na. Ook kunnen mensen met ASS bijvoorbeeld erg in de war raken (of bang worden) als iets niet gaat zoals ze gewend zijn.

Belangrijk is om u te realiseren dat niet bij ieder kind of volwassene met klassiek autisme of een andere ASS alle bovenstaande problemen naar voren komen. Dit verschilt per persoon, maar ook per diagnose binnen het autisme spectrum. Voor iedere diagnose binnen het autisme spectrum ligt het accent dus anders.

Al bovenstaande voorbeelden passen bij één van de drie hoofdkenmerken die te maken hebben met sociale interactie, communicatie en de beperkte patronen van gedrag. Er zijn dus problemen in de verschillende domeinen van de ontwikkeling zoals de taalontwikkeling zijn, de motorische ontwikkeling, het reageren op interne en externe prikkels, maar vooral het vermogen zich op anderen te richten en het eigen gedrag in sociale situaties goed te sturen. In hun interesses kunnen sommigen zelfs rigide en dwangmatig zijn.

Meer informatie over ASS / Autisme

NVvP Autisme bij kinderen
NVvP Autisme bij volwassenen

 

Borderline

Iemand met borderline heeft last van veel en plotselinge veranderingen in gevoelens, stemmingen, relaties, zelfbeeld en gedrag.

Mensen met borderline kunnen last hebben van de volgende verschijnselen:
● Impulsiviteit met negatieve gevolgen. Bijvoorbeeld: geldverspilling, veel wisselende seksuele contacten, middelenmisbruik of roekeloos rijgedrag.
● Een gevoel van leegte
● Stemmingswisselingen
● Zwart-wit denken
● Extreme angst om verlaten te worden
● Poging tot zelfverwonding
● Identiteitsproblemen
● Dissociatieve verschijnselen
● Psychotische verschijnselen


Meer informatie over Borderline persoonlijkheidsstoornis:

NVvP Borderline persoonlijkheidsstoornis